Pa Marsianu Mureira
Kontribuidor di FORCV na Praia

PRAIA - Nes nos benditu jornal on line, atraves di artigu Dikretu Lei Dja Liberta-nu di Dikora (1º Parti) - Link:

Only registered users can see links on this forum! Register or Login on forum!

- i Dikretu Lei Dja Liberta-nu di Dikora (2º Parti) - Link:

Only registered users can see links on this forum! Register or Login on forum!

-, nu odja, rispetivamenti, rizumu di regras di bazis di alfabetu ki nos Guvernu dja aprova (Dikretu-Lei nº 67/98, di 31/12, in 5º Suplimentu) i izenplus di aplikason di kes regras.

Parti obrigatoriu di alfabetu kabuverdianu ofisial e so kel ki sta rilasionadu ku se nomi (Alfabetu). Istu e, parti ki algen e obrigadu sigi e so kel ki ta mostra ku ki sinal (letra) nu debe skrebe nos lingua i kal ki e son ki kada sinal (letra) ta riprizenta. Es parti prinsipal, na Dikretu sitadu na 1º paragrafu, sta ku nomi di "Primeira parte" (pajina 19). 2º parti (ku nomi "Relação do ALUPEC com a escrita", pajina 21) e sujiston di "algumas formas possíveis" di ortografia – purtantu, nu pode sigi-l si nu kre, nu ka e obrigadu sigi-l.


N sigi 1º parti (ki e obrigatoriu) na priparason di kes 2 artigu rifiridu na 1º paragrafu. 2º parti (ki e fakultativu) N sigi parsialmenti. Pamodi? Pabia, N ta pensa, nomiadamenti, ma nu ka meste konplika ortografia di nos lingua ku un monti di asentus. Pabia, rizumidamenti:

I) Mas di 90% di algen ki na futuru ta ben studa nos lingua na skola, ta kumesa prende papia nos lingua na bariga ses mai. Purtantu, ti ki N skrebe, pur izenplu “Papa da-m papa ku leti” - kriansas ta le-l dretu sen asentu, pabia es konxe kes palavra la rai di ben. N ka meste mostra-s modi kes palavra la ta prununsiadu – isu ta serba txobe na modjadu, sinal di burisi.

II) Kes % irizoriu di leitoris ki purventura ka konxe modi ta prununsiadu un palavra – es ki debe prokura prende, nomiadamenti atraves di disionariu. Pamodi des, ka debe sakrifikadu 99,9% di algen ku stafa di mete, tudu santu dia, asentus pa li pa la.

III) Auzensia di asentus ta diminui rizistensia a ALUPEC: i) el ka ta stafa skritoris di variantis ki e ka konsideradu baziku ku izijensia di poi asentus pa diferensia ses prununsias ku prununsia di varianti baziku; ii) ti ki N skrebe, pur izenplu "ganha gera", pesoas ki ta uza diferentis varianti ta le-l kada un di se manera – i tudu ta ntende i fika sabi (i kel li ki e objetivu di kualker kumunikason skritu – e ka nisisariu ben obriga, pur izenplu, un Santantunensi le “ganha” di nos manera, nen visiversa); iii) e kontroversu si e abertu o fitxadu alguns A, E, O nalguns palavra, mesmu dentu di varianti di un ilha, ki fari a nivel di nason kabuverdianu; iv) situason di alinea anterior ta rezulta na inpozisons ortografiku subjetivu di parti di linguistas, ki ta ben iziji dikora.

IV) Nos lingua debe priparadu pensandu non na nos ki sta na okazu di vida, mas sin na nos netus, bisnetus, trinetus, etc. Ora, es sertamenti ti ki es ta ben studa na skola, di li 10-20 anu, es ta atxa nos lingua ku disionariu ki non so ten splikason frenti kada palavra modi ki el ta prununsiadu, mas tanbe ki (na konputador) bu ta obi prununsia di kada palavra (sima gosi dja ten, pur izenplu, ku ingles).

V) Nu ka debe ben altera regras di nos lingua (kriandu konplikasons) pabia di stranjerus – intilijenti e es kustuma ku nos lingua...

VI) Ten linguas ki ses ortografia ka ten asentus, inkluindu prinsipal lingua internasional di mundu di oji (ingles). Isu ta prova, di forma kabal, ma nu ka meste asentus, pamodi mesmu stranjerus ta studa ingles sen asentus i sen difikuldadis. Pa maioria di gentis ki ta prende ingles, ingles e ka ses lingua maternu.

Permison di ka uza asentus pode leba-bu era un bes na bida – obrigason di uza asentus pode xatia-bu duranti tudu bu bida! Kada pesoa meste, duranti se vida, 1 o 2 bes di splikason sobri prununsia di un palavra, i non un monti bes tudu santu dia di se bida! Alias, ku rilason a lingua purtuges, atraves di susesivus alterason ortografiku, sa ta ten kada bes menus asentus... Na internet txeu utilizador di ALUPEC - partikularmenti kes joven - ka ta uza asentus... Anos e sabidu?